زیته

أ دوره ده نانم چره، کس کسˇ همزبان نیه
پیدا نیه مردومˇ ديل، دنیا ده مهربان نیه
زندگي تنگˇ رامته، گم بوکوده صداقته
فأنرسیم زندگیأ جا بنأئیم شجاعته
جخترأ شؤ ده أمرأ چتو بأموئیم تا أيه
گب به سرَأکودیم همش تَوَقّعانˇ فردایه
قاضی ببه أمی کولا، چی کم دأریم جه دیگران؟
چره خیال کونیم اوشان، ایسیدي «از ما بهتران؟»
زمانی بو أمی زبان، اصالته معنی کودی
گیلک بیم و أَمی گبان، بزرگیه هججی کودی
أمان اگه ایبچه فقط گیلانه باور بوکونیم
قشنگ ˇ گیلانِˇ نامه، تأنیم منوّر بوکونیم

يادداشتي بر داستان “گومأ بو أرسو، سيگارˇ دودˇ مئن”- نوشته مهاجر معتمدي لشت نشايي/محمد حسن فتوتي

zite — Thu, 09 Apr 2009 19:13:47 +0000

اگر بشود اسم این نوشته را نقد گذاشت اول از همه باید اعتراف کنم؛ به دلیل عدم تسلط کافی بنده این نوشته از نقد زبانی بی بهره است و مطمنا هرداستان گیلکی به دلیل نوپا بودن جریان داستان گیلکی نیازمند بحث وارائه ی نقطه نظرهای مختلف دررابطه با زبان نوشتارمی باشد؛ ولی به نظر می رسد، زبان مناسب نوشتاروعدم تهی بودن ازدایره ی واژگان گیلکی واستفاده مناسب ازافعال، شاید ازنکات بارزاین داستان محسوب می شود.
واما اگر به خود داستان بپردازیم این داستان همانند نمایشنامه ای می ماند که لابلای آن چند دیالوگ نقل شده گنجانده شده است با این فرق که ما در نمایشنامه، علاوه بر دیالوگ با توصیف صحنه و حالات بازیگران نیزمواجهیم در حالی که در این جا با نریشنی مواجه هستیم که قسمتی ازداستان راتنها برای ما، تعریف می کند درست مانند نمایشی که راوی ناگهان با قطع دیالوگ ها و ثابت نگه داشته شدن نمایش، وارد صحنه شده و قصد توضیح دادن صحنه ی قبل یا تعریف صحنه ی بعد ویا قرائت قسمتی از نمایش که در صحنه اجرا نمی شود را دارد. جدا از این که ما با یک داستان مواجه هستیم نه نمایش نامه شاید توصیف و نشان دادن حالات شخصیت ها وفضاهای موجود به جای تعریف کردن خطی داستان(مثال:خونه حال و هوا بدجور تیره و تار بو)کمک بیشتری به یکپارچگی کل اثر می نمود؛ و مطرح کردن بسیاری ازگره های داستانی(همانند عامل دعوا بین زن وشوهر) درساختارمکالمه بین دو نفربه پرداخت داستان کمک بیشتری می کرد ولی حتا نقا قول هایی که می توانست به دیالوگ هایی موثر تبدیل شود ما را سریع به جواب می رساند مثلا کل مساله خواست یک زن برای بچه دار شدن در یک پاراگراف مطرح شد وبه نتیجه گیری هم رسید( اونم دیگرؤن ˇمورسن خأستی مار بیبی…). درکل ما در این داستان با سه نقل قول مواجه هستیم که می توانست کارکرد موثری درقالب دیالوگ و با حجم بیشترداشته باشد.
یا مثال دیگر: شاید برای نویسنده وبسیاری از مخاطبان مساله ی بچه دار شدن و تاثیری که در روابط زناشویی می تواند داشته باشد مساله ای کاملا روشن باشد ولی برای این که این استیصال ومخالفت مرد با این مساله به خواننده منتقل شود بازهم تنها به یک جمله بسنده شد. (اگه تی زئک می مورسن در بأیی چی؟؟ اگه هیتو به تی حرف اي نفرˇبوسوجنی چی؟)
نکته ی دیگر این که مساله ی حبس کردن خود خواسته ی مرد در اتاق و تنها با کتاب سرو کله زدن وارتباط آن با بچه دار نشدن آن ها ودر کل ارتباط آن با کل داستان آیا مورد نظرنویسنده بوده است ولی روشن نشده است؛ یا مسله ارتباط منتفی است و صرفا نویسنده به دنبال فضا سازی برای مخاطب با استفاده ازنمونه های ذهنی خواننده می باشد؟..اصولا در داستان وقتی عاملی را وارد می کنیم اگر نتوانیم پرداختی از آن داشته باشیم یا از آن درایجاد فضای داستانی استفاده کنیم آن عامل به صورت عنصراضافی وایزوله درداستان خود نمایی می کند هم چنین که اگر نقل قول زن درخط دوم را حذف کنیم(- مو نودؤنم تو خودت فأ می چی کأري؟آخی 40 سال تی عمرجی؟به چی فأرسِِی؟هنده دس وینگیري… ˇ خأیی او کیتابون) هیچ آسیبی به کلیت داستان نمی زند.سئوال دیگری که مطرح می شود دلیل استفاده از اسم خاص مهتاب است که با وجود داستان کوتاه بودن ونا مشخص بودن اسم مرد(که احتمالا به خاطر راوی بودن بود) می توانست با همان اسم عام (زنئک)جایگزین شود.
البته اگر ازحق نگذریم به جز زبان مناسب داستان فضا پردازیهای بدیع وتصویری، نیزدرداستان دیده می شود.(نوري کی لاي درˇجی کم کمِی دکتی اوتاق مئن، اونه دست و پاي سوستأ ˇ گوده.) هم چنین استفاده از جملات کوتاه پشت سر هم علاوه بر این که خواندن را آسان تر کرده بود ضرباهنگ خاصی را به فضای داستان بخشیده بود.اولین و بارزترین نکته ی مثبت داستان پایان بندی جالب آن است که حتی شاید مقداری تعلیق را نیز چاشنی خود کرده است.«لاحاف فکشه مهتاب ˇ سر.» جمله ی دو پهلویی است که می تواند مقداری ازاین تعلیق را به دوش بکشد.
به شخصه با فضای داستان با وجود ذکر نکات بالا احساس نزدیکی کردم و این شاید خودش دلیلی باشد بر نقض اشکالاتی که وارد شد. از خواندن این داستان ساده وروان (از لحاظ داستانی) ودر عین حال گیرا(از این بابت که خواننده را تا آخر متن به دنبال خود می کشد و این خود نقطه ی قوت دیگری است) لذت ببرید.

گومأ بو أرسو، سيگارˇ دودˇ مئن/مهاجر معتمدی لشت‌نشایی

zite — Thu, 09 Apr 2009 19:12:55 +0000

خو تصميمه بيته بو. نخأستی ای آخری شؤ هنده دعوا و جر و بحث ببی، امما بداری نبؤی. ايزه آرامش خأستی. امما مهتاب ونأشته.
- مو ندؤنم تو خودت فأمی چي كأري؟آخه 40 سال تي عمرˇ جي گوذره. چي خأيي او كيتابونˇ جي؟چیه فأرسِِي؟هنده دس وينگيري…
خودش دؤنسي اي زنأك چي كِشِره. حتا دؤنسي خو سوكوتˇ أمرأيم اونه آزار دأره امما نؤنسي چي بأ بكوني…
-اي هممه سال تأ بوتم لااقل ايته زأك كي مي ديل به اون خوش ببي.آخه مرد، مگه چي بخأستم تی جی؟ هينم پيله خواسته بو؟ همش او لعنتي اوتاقˇ مئن دري. آخ كي مره بوسوجأنِئی.
هر بار كه اي حرفه ايشتؤسي اونه گوتی: او حماقتي كي أمي پئر و مارؤن بگودده، بيه مون و تو نكونيم. اگه تی زأك می مورسن در بأيي چي؟اگه هيتو به تي حرف اي نفره بسوجني چي؟ امما مهتاب اي حرفونه نفأمسي. اونم ديگرؤنˇ مورسن خأستي مار ببي… امما اي مرتبه جواب فنده…
خوره چیی دكوده بشؤ اوتاقˇ مئن. خونه حال و هوا بدجور تيره و تار بو، ايزه اينه سرد بو. شايد بترسه ايسأ بو. امما نه. امشو هممه چي تمامأ بؤی. خو آخری وانیویسه دو مرتبه بخؤنده و بنأ ميزˇ سر، هالˇ مئن. مهتاب بشؤ بو بخوسی. هنده خؤنه در و ديواره نيگا بگوده. عروسي عكس، ديوارˇ سرˇ وارگده تابلؤن، مُبلی كه مهتابˇ سليقه بو و اونه خيلي دوس دأشتي، او قديمي ساعت… نه، امشؤ آخري شؤ بو.
بشؤ اوتاقˇ مئن و چيی‌یه ويته بشؤ بالكنˇ سر. ايته لحظه فكر بگوده. از فرده مهتاب چي بأ بكوني؟ترديد… نه، امشؤ آخري شؤ بو. سو چار ته سيگار بكشه و خو چيی‌یه تومؤنأ گوده.خأستي اي دفه ده مهتابه بديني.
دره آرام وازأ گوده. نوري كي لاي درˇ جي كم كمِي دكتي اوتاق مئن، اونه دس و پايه سوستأ گوده. خو بغضم مننسي فوكوني بيرون. خو انگشتؤنه بنأ مهتابˇ ميتالˇ سر و اونه چشمونه دوسته. لاحافه فكشه مهتابˇ سر. بنيشته ديواره تكيه بدأ و خو سيگاره روشنأ گوده.

کورˇ رأب/میرعماد م.موسوی

zite — Thu, 09 Apr 2009 19:12:22 +0000

دئدری؟ بین چی بودنَی خوشؤنˇ همرأ؟!
بخأله یک نفر یکته رأبه خو پایˇ جیر اشأ گوده
ده هیچچی ایشؤنأجی نمؤنسه.

-/-

شؤ کی بنه، بخأله هممه کسˇ جؤنه خوره دکئنه کی تونتر بشون و شاید زودتر فأرسن.
هممه تأ جی بدتر اوشؤنی کی ماشینˇ فرمؤنˇ پوشت نیشتن، شهرˇ شلوغی مئن کی ایسأن،
همش بوق زه درن و هرکه خأنه اوکتأجی زودتر بشون [ اَدمه سرسام گینه ]
جادده مئنأم کی ده واویلا..

- سیکار نکش.. گونم سیگار نکش.
- چیسه برأ؟ امه اعصابه داغؤنأ کأدری. یکته سیکارأم مننیم بکشیم؟!
- مو فرمؤنˇ پوشت نیشتم، تی اعصاب خرابه؟
گونم سیکار نکش، دود می چوشمؤنه اذئت کؤنه.
-هَچی فرمؤنˇ پوشت نیشتی ده. راننده نی گه!
بَین! پیکؤنأم امرأجی پیش دکته. بخأله رأب، آولأکویˇ همرأ مسابقه دأدره.
بپپأ اشأ نبی..!

اردیبهشت 87
دیاما 1582

روزنامه/امین حسن‌پور

zite — Thu, 09 Apr 2009 19:11:38 +0000

ـ تو کی ايشؤنه نخؤنی؛ ده چره هچی پول هدئنی؟
ـ وأ بدی مسود، وخت ندأنم تی همره چکن بزنم. مؤهندس شمسايی اگه بمأ، بگو مو بشؤم سازمانˇ آب.
مؤنشی کی يک‌ته درازˇ لاغر لاکؤکه، بدؤ بدؤ هنه و وختی مؤهندسه فارسنه، تا خودشه خو بوز بولند کفشˇ سر بدأری، هوتؤ کی تؤ خورده دره گونه: آقای مؤهندس، طبقاتˇ رايزره چی بکونم؟
ـ بنی می ميزˇ سر. غوروب‌دمئی هنم وگينم. سلامتی‌ام اگه زنگ بزه، بگو ساعت پنج.
هوتؤ که درأ جی بيرون شؤ دره، وگردنه گونه: خانمˇ بهار، يک‌ته بيليت مئبه هگير. تئران. اولين پرواز.
خانمˇ بهار که تازه خو کفشˇ بوزˇ سر فوروز بمأ، گونه: آقای مؤهندس، تی کيف…
مؤهندس دومارته وگردنه و خو دسه درازأ کؤنه کی کيفه وگيری.
مؤهندسˇ بوشؤ پسی، مسود، خانمˇ بهاره گونه: صدبار اينه بئوتم تو کی وخت نکؤنی بخؤنی، چره هچی پول هدئنی؟

«سلام… خؤبی؟… ماشينˇ مئن نيشتم… أهأ. تو خؤبی؟… امشؤ؟ نه!… مننئم… پرواز دأنم… گونم مننئم… کيميا! پرواز دأنم. تئران جلسه دأنم. الؤ… الؤ…»
گوشی سرصدا هنده ويرسنه. «الؤ… سلام جناب بقايی… أهأ… أهأ… ديشؤ زنگ بزئم، سفارش بدأم. بئوتن تا آخر هفته سرأ دئنن. هچی ای نيه گه. سازمانˇ آبˇ سفارشأ نی ايسسه. أهأ… باشه… خؤ… خودافظ.»
ماشينه زئنه کنار و شوماره گينه.
ـ بله؟ بفرماييد!
ـ الؤ!
ـ الؤ!
ـ …
ـ بفرماييد.
ـ ببخشيد شمو؟
ـ تو زنگ بزئی أدأش، بأزين مو خودمه موعررفی بکونم؟!
ـ ببخش. اشتبا بئيتم. نه! نئيتم! آخ! ببخش. تازه مأ ياد بمأ! کيا، تؤی؟ مو علی‌ئم.
ـ علی؟ کو علی؟
ـ علی برزگر.
ـ رئی، علی، تؤی؟ چی ببؤ مأ ياد بأردی؟ هيتؤ اشتبايی؟
ـ راسسه بگوم؟ می خانمˇ شؤمارهٰ خاستم بگيرم. اندی می حواس پرت بو، هوتؤ بزئم تی اسمˇ سر.
ـ أهأ! پس بگو! بئوتم آخه، علی کؤرأ، مو کورأ…
ـ تی دم گرم ده…
ـ راسسی، عروسی بئودی مگه؟
ـ دو سالی کؤنه. تو چی کؤنی؟
ـ مونأ نی ايسأم ده! البته تک‌پر!
ـ يادش به خير کيا. چی دؤرانی بو. کورأ ايسأی؟ چی کؤنی؟
ـ يک‌ته کوچتأی شرکت بزئيم، زاکؤنˇ همره. تأسيساتی. تی خبرأ نی دورادور دأنم. بشتؤسم دم و دسگايی به هم بزئی أدأش!
ـ امو تی کوچيکيم. کيا جؤنئی، تازه کسنه بياتيم. مو امشؤ شؤ درم تئران. فرده وگردنم. فرده شؤ خأ تأ بئينم.
ـ فرده شؤ؟ توری مگه؟
ـ چره؟
ـ امروزˇ روزنامهٰ نخؤندی؟
ـ نه. چوتؤ؟ تو اله خوره‌ی کتاب و مجلله‌يی رئی؟
ـ تو نی مگه؟ مأ ياد دره دانشگا مئن می جی بدتر، تو بی!
ـ او زمت أهأ. الؤن ده نه! کار و زندگی و…
ـ زن و زأک و…
ـ کيا جؤن، مو مجبورم خودافظی بکونم. جلسه دأنم، خأم بشوم. تأ اينم ده؟ می همره در تماس بو. خؤ؟ خودافظ.
هنده شؤماره گينه. «الؤ، کيميا! چره قططأ گودی؟… مو… گوش بدی… گوش بدی، مو تی پئر و مأرˇ همره موشکل ندأنم… گونم پرواز دأنم. نئيسأم… ايسه اينه وأ بدی، يک‌چی تئبه بگوم، تأججؤبی! هی چن دئقه پيش، تی شؤمارهٰ خاستم بگيرم، اشتبايی بئيتم يک نفر ديگره… نه. اينˇ شؤماره می گوشی مئن دبو. قديمˇ رفئقه. ای همه سالˇ پسی… دانشگا زاکؤنˇ جی ايسسه. نشناسنی… کيا. ازازيلی بو کيميا! ازازيل. باسواد، ماسکا، ازازيل. کتاب و روزنامهٰ فَوَرد… أهأ. می هم‌رشته بو. اينˇ کلله قؤرمه‌سبزی‌يه بو گود. خو آيندهٰ خرابأ گوده. ناوئيره الؤن اينˇ وضع توپ بو… ندؤنی چندی خوشحالأ بؤم کيميا… بئوتم گه. کيا… فاميلی؟ بئس بئينم. أهأ! کيا حاتم‌زاده. چی بو مگه؟… چی؟ امروز چره همه دچکسن روزنامهٰ! نه. وخت نئودم. الؤ… الؤ… کيميا، آنتن هندئنه. مو خودافظی کؤنم.»

سلام!
تا خانمˇ بهار خو سورخاب-سفيدابˇ دم و دستگا جيگا بدی، مؤهندس دره درين هنه و شنه خو اوتاقˇ مئن. هو اوتاقأ جی گونه: بيليت چی ببؤ؟
ـ ساعت هشتˇ شؤ.
ـ می گوشی‌يه ويگير، کيا حاتم‌زاده شؤمارهٰ بگير.
ـ کی؟
ـ کيا حاتم‌زاده، اينˇ شؤماره گوشی مئن دره. فقط رايزرˇ طبقاته گه. هم‌کفه چی بئودی؟

ـ هنده سلام!
ـ سلام. ندؤنم چره مأ بواسته تی همره گب بزنم.
ـ شوکؤم‌دار زنأکی، هينˇ واسی ايششاکونأی دأنی!
ـ ماسکا! هو قديمˇ کيايی!
ـ بسچی! خأستی اسمال چنگيزی ببوم؟
ـ اسمال؟ چی کؤنه؟ کورأ ايسأ؟
ـ بشؤ! الؤن اوروپپايی زندگی دره! ده خو ساعته به وقتˇ گوتمبورگ تنظيم کؤنه.
ـ راسسه گونی؟ تو چی کؤنی؟ کورأ ايسأی؟ زن کی بئوتی ندأنی. دوس‌دؤختر چی؟
ـ بئوتم که برأ. نه زن دأنم، نه شانس دأنم، نه دوس‌دؤختر، نه پول! راسسی، بيلأخره امروزˇ روزنامهٰ بخؤندی؟
ـ وأ بدی کيا! مأ گير ارده دری؟ امروز چره همه دچکسن روزنامهٰ؟ خانمˇ بهار! او روزنامهٰ مئبه بأر. نئوتی کيا. کورأ ايسأی؟
ـ ايسأم ده. کرج، شرکتˇ زاکؤنˇ همره ايسأم.
مؤهندس، هوتؤ کی روزنامهٰ ورق زه دره گونه: يادش به خير کيا. چی أزازيلی بی تو! هنوزأم نويسنی؟ زأکؤنأ جی بشتؤسم دو سه سال پيش خودت‌ئبه گرفتاری چاگوده بی.
ـ دو سه مايی دکته بؤم قؤلدؤنئکˇ مئن.
ـ حئف نيه کيا؟ زندگی ارزش دأنه؟
ـ زندگی؟
ـ چی؟
ـ گونم زندگی. تی حواس پرته گه؟!
ـ ببخش، هم گب زه درم، هم روزنامهٰ نيگا درم. ببخش…
«جنازه‌ی مهندس کيا حاتم‌زاده در حالی در جاده‌ی قديم کرج کشف شد که پنج روز از مرگ وی می‌گذشت. پزشکی قانونی، علت مرگ نام‌برده را ضربه‌ی مغزی ناشی از برخورد جسم سنگين ذکر کرده است…»
ـ کيا! کيا! الؤ. کيا…
ـ …
ـ کيا! کيا! خانمˇ بهار… خانمˇ بهار، می پروازˇ بيليته کنسئلأ کون!

لاجؤن
1581، امير ما

طبقاتˇ رايزره: يک‌ته اصطلاحه، ساختمؤنˇ تأسيساتˇ نقشه مئن.
ايششاکونأی: ويار و ميل زنان باردار به خوردن چيزهای ناخوردنی مثل گچ و خاک و…