خفه بودریم/رضا خباز

بعضی جومله‌ٰنˇ مئن شک گودن، کفرˇ جی‌ام جؤرتره! جومله‌ٰنی که داغأ گوده امه پیشؤنی سر بنویشتهٰ، یک‌ته ای جومله‌ٰنˇ جی، اینه گه «هنر نزد ایرانیان است وبس»، اگه هیتو ای جوملهٰ نیگا بکونی، بخاله تأ خا بگو «فرهنگ نزد ایرانیان است وبس»، ایرانی‌ئنی که همه‌ی اقوامه شامل بنن: فارس، کورد، تورک، لر، عرب، بلوچ و…
اما دؤنی چی وقته که اینی فقط تی سره یک تیئن فضولاتˇ مئن دگوده بی و هیچ‌چه ندی، دؤنی کی تینی ای فرهنگˇ نابه بینی؟! وقتی که ای با فرهنگ و تمدن ایرانی‌ئن، تا خأنن یک‌ته جوک تعریف بکونن، ربطم اگه نداری، گونن یک رو یکته تورکه، یک‌ته رشتی، یک‌ته لر… بعد خوشؤنه جوکه گونن، ای‌طورم نیه که فقط فارسؤن ایتؤ ببون، گیلکم خأ جوک بگون هیتوره، تورکؤن و لورؤن و کوردؤنم هیتورن، گاهی خوشؤن‌ام مسخره کؤنن!
وقتی اعتراض کؤنی، گونن بابا ای فقط شوخی‌یه، خالی جوکه، امه زندگی مئن ایتو فکر و عمل نکونیم! ولی مو مننئم باور بکونم کسی که ایتو تفریح کونه، وقتی واقعی زندگی مئن یک‌ته از ای آدمؤنه بینه، او جوکˇ تصویر اینˇ ذهنˇ مئن نأی، باعث نبون کی خودشه جؤر بدؤنی، طرفˇ مقابله تحقیر بکونه. اخه اگه تو ایتؤ قدرت دأنی که فراموشأ کونی، خؤ از اول تام بزن! آدمˇ مورسون تی جوکˇ مئن، تورک و رشتی و… جا، بگو: یکته مردأی شؤ دبو.
ولی کیه کی ندؤنی، اکثرˇ ای جوکؤن و ایشؤن تعریف کننده‌ٰن، فقط خأنن تحقیر بکونن و بگون مو جؤرترم. جؤرتر دونسنی که باعث بنه وقتی تهرؤنی شنه جایی، خوشه خودا بدؤنی، گیلک خو استانˇ مئن، اگه رشتی ببون، لاجؤنی‌یه بکوبی، اگه لاجؤنی‌یه، خوشه هممه‌کسˇ جی جؤرتر بینی، اگه تبریزˇ تورک ببون، ارومیه‌ای‌ئنˇ همره دعوا بداری و فارسؤهن خو دشمن بینی.
دؤنم همه‌چی ای بیچاره مردومˇ تقصیرنیه، دؤنم اصلˇ تقصیر کی‌شه، ولی مو اینه عادی مردوم‌ئبه ننویشته درم، هی دانشگاهˇ زاکؤن‌ئبه، تهرؤنی‌ئن، کوردؤن، تورکؤن، گیلکؤن و همه وهمه…
دؤنین کسی که ایتؤ دیگریه تحقیر کؤنه، کسی که مننه یک‌ته جوک بی تحقیر تعریف بکونی، کسی که شماره‌ی پلاکأ جی قضاوت کؤنه، کسی که مردومه نشناخته، ایشؤنˇ لهجه جی اون‌ئبه پیش‌زمینه چاکؤنه، اونˇ فرهنگˇ مئن خأ شک گودن، اننِیْ امه سره جؤرا گیریم، بو از امی صورته…!
لاجون بهمن 87